تبلیغات
.:.دغدغـــه هــای یکـــ شهــرونــدِ عــادی.:.
سخنی چنــد بــر مــرده پـرستی



مــا در عصــری زنــدگــی مــی کنیــم ،


کـــه بــرآی ســاختــن قــصــر بــرای مــردگــانمــان مــیکــوشیــم ،


هــزینــه هــای زیــادی را متحمــل مــیشــویـم ؛


و آنجـــآ را زیــارتگـــآه میکنیـــم ؛


غــافــل از اینکـــه زنــده هــای زیــادی هستنــد ؛


کــه بــی خــانمــان و بــی آشیــانـــه انــد ؛


بیــایــم بــه فکــر زنــده هــا بــاشیـــم ؛


مـــا مــرده پــرستـــان ِ ، زنــده کشـــیم . . .







"دوستــان عـزیز قبـل از خوانـدن ایـن مطلـب لازم اسـت چنـد 


نکتـه را متــذکـــر شــوم:


ایـن مطلب یک پـژوهـش تـاریـخی سـت و مـا در اینجـا 


قـصد تـوهیـن بـه هیـچ آییـن ؛


مذهب ؛زبـان ؛ قـومیت و ملیتـی خــاص  را


نـداشـتـه و نـداریـم پـس  لطفــا بـر مـن خـرده نـگیریـد"


مرده پــرستـی ایــرانیــان . . .


برای نخستین بار سلسه ای مستقل و ایــرانــی بــر روی کــار آمد و دیگــر

اینکــه مــذهب شیعــه مذهب رسمــی ایران  و جانشین مذهب تسنن گشت.

مــا بــارهــا و بــارهــا ایــن دلایــل را در تــاریــخ خــوانــده و مــرور کــرده ایــم.

اما بسیــار کــم بــه چیستی و چگــونگــی هــایــی کــه در پیــرامون

 نخستین سال های برآمــدن صفــویــه و همچنین پیــامــدهــای پسین آن

 ، تــوجــه و کنکاش شده است .

اینکــه چگــونــه جــوان 13 ســالــه ای مذهب و تــاریــخ یک کشــور را

دگــرگون ساخت و از نو طرحــی تــازه بــه تصــویــر کشیــد ؟

آیــا بــه راستی مذهب شیعــه پاسخ به همه ی آن چیــزی بــود

 که ایــرانیهــآ صــدهــا ســال هــا بــود که از دست داده و گم کرده بــودند؟

 و یا که نــه راهــی بــود کــه مــیشــد مــدت زمانی را آزاد

 و مستقــل بــود ؛زمــانــی کــه شمشیــر خلفــای اسلام از گلوگاه ایــران

 بــرداشتــه مـیشــد و ایــرانــی دمی غنیمت می یافت تــا طــرحـی

 نــو ریــزد و شــراب کهنــه را در ســاغــر تشنگــان فــرهنگــ کهن

 بــریــزد و بــه آنهــا بنــوشــانــد.

البتــه ایــن دگــرگــونــی هــا از 200 ســال پیش از شــاه اسمــاعیــل

 آغــاز گشتــه بــود و بسیــار ســاده انگــاریست که همه ی ایــن

دگــرگــونی ها را از دوره ی شــاه اسمــاعیــل بــدانیــم ،

چــرا کــه قزلبــاشان و تــرکمــانـانی کـه صفــویــه از آنهــا قــدرت یــافت

 و سبب شــد تــا ایــران وحـدت و تمــامیت ارضی و شخصیت

 و هــویت قــومی و ملی خــود را بــازیــابــد ،

بــه هیچ وجــه وارثــان احســاســات ملی و ناسیونالیســم ایــرانی

و یــا طالبــان تجدیــد حیــات بــه فــرامــوشی سپــرده ی ایران باستــان نبودند.

آنهــا تــرکمــآنان شیعـی مذهب و صــوفی مسلکی بودند

 که وجــودشــان پر از تعصب کور و زبانشــان تــرکـیِ و اعتقاداتشــان

 تشیع آمیخته به خـرافات غلاه وشعارشــان مخالفت

با سنی های ازبک و عثمــانــی وبطور کلی هر انســان سنی مذهب بود.

از آنجا که شکل گیــری و انسجــام صفــویــه پیــونــد محکمی

با سه عامل بسیــار مهم دارد یعنی :"تصــوف و تــرکــهــا و قزلبــاشــان " ؛

در این جستــار کوشش می شــود تا پژوهشی گــزیــده

 بر این ســه عـامل شکل دهنــده و بــوجــود آورنــده ی صفــویــه داشتــه بــاشیــم.

نوع نگــرش و اعتقــادات تــرکــانی کــه از آغاز سده ی 5 هجــری

 به صــورت دستــه هــای بزرگ و پیوستــه از آسیــا ی میــانه و غرب چین

 به درون ایران و آناتــولی ســراریز شدند

 و امپراطوری پهناور سلجوقی را تشکیل دادند ؛ چه بــوده است ؟

تــرکــان چــه دیــن و مسلکـی داشته انــد ؟

ترکان پیش از اسلام دین نیاپــرستــی بر پــایـه ی تقــدس

 جادوگــران قبیلــه ای داشتنــد ؛چــون اسلام دینی بــود

 کــه از میــان قبیلــه هــای صحــراگــرد عــربستــان ظهــور یــافتــه بــود ؛

تــرکــان پس از اینکــه مسلمــان شــدنــد از این تشــابــه قبیــله ای

 بهــره بــرده و باورهــایشــان را بــا خــود همــراه داشتنــد ؛

 تقــدس مــردگــان و همچنیــن مقــدس شمــردن بسیــاری

از زندگــان مــدعـی تقدس پنداشته شــده را به جـای

رسم و رسوم هــای دیــرینــه ی قبیله ای چــون

 توتمهــای مقدس و جادوگــران قبیله ای نهــادنــد.

برای زندگــان اینهــا دستگــاههــای سلطنتی موسوم

 به خانقــاه و برای مــردگــان گنبــد و بارگــاه بــرافــراشتند ،

 زندگــانشــان میانجی میان الله و انسان و دارای دخل وتصرف

 در امور خلقت و کائنات پنــداشتــه شــدنــد

 و مــردگــانشان نیمه خــدایــانی دارای قدرتی

 شبیه قــدرت خــدایــان ادیــان سامی انگــاشتــه شــدنــد.

تفــاوت بــاورهــای ایــرانیــان مسلمان شــده با تــرکــان مسلمان

در آیین فــرهنگی ایرانیــان مسلمان پیش از حاکمیت ترکان

 چنین باورهایی وجود نداشت ؛گنبد ســازی و مــرده پــرستی وجود نــداشت .

 هیچ انســانی چــه زنــده و چــه مــرده دارای تقدس پنــداشتــه

نمی شــد و از همین روی هم بود که در زبان ایــرانی واژه ای

بــرابر "زیــارت" که اکنون جز واژگان مقــدس است

(به معنای رفتن به نــزد یک انــسان زنــده یــا گــور یک مــرده به

 قصــد برآورده شــدن نیــازهــا به وسیله او به جــای خــدا)ساختــه نشــده بــود.

خــدا درون انســان بــود و با انــدیشــه و گفتــار و کــردار نیک میشد

 به همه ی نیــازهــای نیک دست یــافت.

ایــرانیــانی کــه در اثــر زور شمشیر تــازی هــا و در درازای چندین

 نســل مسلمــان شــده بــودنــد گــرچــه از نظــر عقیــده ی دینی

 پذیــرفتــه بــودند کــه حضــرت محمد (ص) در زمــان حیــاتش

میــانجی میــان الله و بندگــانش بــوده است ،

 امــا در فــرهنگ آنهــا هیچ انســانی پس

از حضــرت محمد (ص) میانجی میــان خــدا و انســان پنــداشتـــه نمی شــد.

 در میــان صــدهــا اثر نوشتــه شــده کــه از ایــرانیــان عــربی نگــار

 و پــارسی نگــار پیش از حکــومت تــرکــان بــر جــا مــانده است ،

 هیچ نشــانی از چنین بــاوری دیــده نمی شــود ؛

در میــان صــدهــا انســان تقــدس یــافته ایی کــه

در زمــان حــاکمیت تــرکــان پــا بــه میــدان تفکــر دینی نهادند

 حتی یکـی را نمیتوان یــافت کــه پیش از آن در بــاورهــای

 ایــرانیــان مسلمــان دارای تقــدس بــوده بــاشد.

پیــدایش میــانجی هــای میــان خــدا و انســان و ســاختن گنبد

 بر روی گور و تبدیل آن به زیــارتگــاه و جــایگــاه نیــاز خــواهـی

 و نیــایش و دعــا در تــاریخ ایــران به وسیله ی تــرکــان در زمــان غــزنــویــان

 و سلجــوقیــان پــدیــدار شـد ؛بــوسیــله ی مغــولان و تیمــوریــان ادامه یــافت

و بوسیله ی قزلبــاشــان بــه اوج رسید.

ایــن سنتی تــرکــی بــود و از رسوم دیــرینــه ی شمنی و

 نیــاپــرستی آنهــا بــرمـی آمــد؛

کــه پس از مسلمان شدنشــان بــه شکــل پیــر پــرستی

 (پیــر زنــده یــا مــرده) در آمــده است.

نخستین کســی کــه بــر قبر امــام رضــا(ع) ، گنبــد بــرافــراشت

و موقوفــه بــه گنبــد امــام رضــا اختصــاص داد یک تــرک سنــی متعصب

و بسیــار ستمگــر بــه نـام "ابوافضل سور " از ســرهنگــان مسعــود غــزنــوی بــود

 (ستم هــای این مرد را بیهقی در "تــاریخ بیهقی" بیــان کــرده است)؛

 او درآمــد زمیــن هــای کشــاورزی مصــادره شــده ی بــرخــی

 از روستــاهــای منطقــه را نیــز وقف گنبد امام رضــا کــرده

 به متولیــان گنبــد اختصــاص داد تــا بــه جــانش دعــا کننــد.

 تــرکــان سنی در زمــان سلجــوقیــان بــر بنــای این گنبــد افــزودند،

مغــولان مسلمان شده ی سنی بنــا را نــوســازی کــردنــد و

گستــرده اش ســاختنــد و گــوهــر شــاد خــانم کــه یک تــرک سنی بــود

 بنــا را تبــدیل بــه مسجــد بــزرگ و مــدرســه و گنبــد طلا کــاری

بــاشکـوه و موقوفــاتــی کــه زمیــن هــای مصــادره شــده از ستم دیــدگــان

 ایـــرانی بــود را بــه ایــن دستگــاه اختصــاص داد.

بسیــاری از نیمه ملاهــای زیــرک تــرک در ایــران و آناتولی ،

هنگــامی کــه بــا بــاورهــای تــرکــان حــاکم آشنــا شــدنــد

خــودشــان را نزد آنهــا همچــون اشخــاصــی آگــاه بــه امــور غیبی و

 قــادر بــه رازگشــایی و دخــل و تصــرف در امــور جهــان مطــرح کــردنــد

 و مــدعی داشتن چنان قــدرت هــایی شــدنــد کــه هــر کــه  بیمــار بــاشــد

به بـرکت دعــای آنهــا بهبود خــواهــد یــافت و هــرکه نیــازی داشته بــاشد

به بــرکت دعــای آنهــا نیــازش بــرآورده خــواهد شد. آنهــا بــا این شگــرد

 زیــرکــانه ؛ خــودشــان را میــانجــی خــدا و انســان شنــاسانــدنــد و

بــه حاکمــان تــرک نزدیک شدند تا نــان و نــوایی دست یابند.

در زمــان حاکمیت تـرکــان بــر ایــران دههــا دستگـاه ریــز و درشت تصــوف

 بیــرون آمــد و تا دوران مغــولان در ســراســر خاورمیــانــه پــراکنــده شــد.

بــایــد یــادآور شــد کــه تصــوف نه تنهــا از فــرهنگ ایــرانی

بــرنخــاستــه بلکــه بــا روحیــه و فــرهنگ سنتی

 ایــرانیــان در تعارض است . از نظــر عقیــده ی اسلامـی ؛

 همــه ی شیــوخ صــوفیــه و مــریدانش مشــرک شمــرده می شــوند.

تلاش های رقابت آمیــزی کــه دستگــاه هــای فقیهــان

بــه خــاطــر حفظ امتیــازهــای اقتصــادی خــودشــان

 بــرای مقابله بــا ســربــرآوردن دستگــاه هــای صــوفیــان

 بــه کــار می بــردنــد ، بــه سبب چتــر حمــایتی

کــه حــاکمــان تــرک بــر ســر صــوفیــان افــراشته بــودند

بــه جــایی نــرسیــد و ســرانجــام  به مقابله ی

دستگــاه فقــاهت با دستگــاه تصوف کشــانده شــد

 کــه صــوفیــان در آن بــرنــده شــدند و داستــان درازی

 بــه نــام داستان "تقــابل شــریعت و طریقت "دارد.

ســده ی 7 هجــری کــه بــا خیزش گستــرده ی دستــه هــای

 تــرک به همــراه یــورش مغولان به درون ایــران و آناتولی آغــاز شــده بــود ،

دوران رونق کار و بار صوفیــان بــود ، وبسیــار کســان کــه جــویــای

 نام و نان بــودند رو بــه صــوفی گــری می آوردند و دستگــاهــی

به راه  می انــداختنــد و به نــان و نــوا  می رسیــدنــد .

صوفیــان در ســایــه ی حمایت تــرکــان حــاکــم بــر ایــران ،

خانقــاه هــایی در همه جــا دایــر کــردنــد کــه مــریــدان را

در آنهــا گــرد می آوردند، خانقــاه هــا در ایــن دوران

 جــای معبــدهــای کهــن اقــوام ســامی خــاورمیــانــه

و مــراکــز مقــدس نیــاپــرست را گــرفته بــودنــد.

شیخ هــر کــدام از این خــانقــاه هــا کــه لقب

 "ولی الله"(نمــاینــده ی تام الاختیــار الله) بـرخــودش نهــاده بــود ،

یک نیمــه خــدا کــه ادعــا میکــرد در خلقت و هستــی

دخــل و تصــرف دارد و تیــر از کمــان در رفتــه

بــه فــرمــان او از هــوا بــه کمــان بــازآیــد.

بسیــاری از زمیــن داران تـرک که املاکشـــان چیــزی جــزء

زمیــن هــای مصــادره شــده ی کشــاورزان ایــرانی نــبود ؛

زمیــن هــایی وقف خانقــاه هــا کــردنــد و کشــاورزانی

 کــه روی ایــن زمین هــا کــار می کــردنــد در خــدمت

خــانقــاه هــا قــرار گــرفتنــد و حالت بــردگــان شیــوخ تصــوف راه می یافتند

 و درآمدهــایشــان به خانقــاه تحــویل می شــد.

اینگــونه هـرکــدام از شیــوخ خانقــاه ها یک فئودال به

 تمــام معنــی و در زمــره ی ملاکیــن بزرگ و ثروتمندان

درجــه یکــ بــود و صــدها مــریــد شبــه بــرده داشت

و با استفــاده از حمایت تــرکــان حاکــم از

عــوام اوهــام پــرست شده  بهــره کشی می کــرد.

 




طبقه بندی: خـــوانـــدنیـــهــــای جـــالــــب،
نمایش نظرات 1 تا 30